محصولات

سفال

سفال؛ دمیدن روح در گِل است. در این مطلب ما شما را با سفال، سفال‌گری و انواع مختلف این هنر قدیمی و سنتی اشاره می‌کنیم.

سفال یکی از دست ساخته های قدیمی و سنتی بشر است. سفال،این دست ساخته قدیمی، یک هنر بسیار ناب و اصیل ایران زمین است. سفال یکی از ماندگارترین آثار هنری است.  مطالعه سفال های باستانی می توانداطلاعات کلی و جامعی از وضعیت اقتصادی و توسعه فرهنگی را به دست آورد.

هربرت رید، نویسنده انگلیسی، سفالگری را ساده‌ترین و در عین حال دشوارترین هنرها می‌داند. ساده‌ترین از آن جهت که ابتدایی‌ترین هنرهاست و دشوارترین به این دلیل که انتزاعی‌ترین هنرهاست.  سفالگری را از لحاظ تاریخی در شمار قدیمی‌ترین هنرها قرار می‌دهد.

کشف سفال

برای اولین بار انسان‌های نخستین به ساخت ظروف گلی اقدام کرده بودند و پس از مدتی که به دلیل تبخیر رطوبت موجود در گل، ظروف ساخته دست آن ها خشک شده بود.  آن ها به این موضوع پی برده بودند که با شکل دادن به گل و خشک کردن آن می‌توان ظروف مورد نیاز را تهیه نمود.

در طول زمان متوجه این نکته شده بودند که می توان ظروف گلی ساخته شده را توسط حرارت خشک نمو.  به این ترتیب به ساخت ظروف محکم تر و با دوام بیشتری می پرداختند.

اختراع چرخ سفال‌گری

در دوران های بعدی، یعنی حدود چهار هزار سال قبل از میلاد، سفالگران این ظروف سفالی را زیباتر و شفاف تر ساختند.  از کنده کاری هایی با شکل های مختلف ظروف برای تزیین ظروف سفالی استفاده کردند.

 این خود می تواند حاکی از اختراع چرخ سفالگری در این دوران باشد. البته این چرخ های اولیه در واقع تخته های چوبی باریکی بودند که توسط حرکت دست چرخانده می شدند تا به سفال حالت دلخواه و شکل زیباتری بدهند.

 اختراع چرخ سفالگری در واقع نقطه عطف سفالگری محسوب می شود؛ زیرا چرخ های سفالگری موجب رونق صنعت سفالگری شدند و تحول بزرگی را در ساخت سفال و ترویج سفالگری ایجاد کردند.

تاریخچه سفال‌گری در ایران

امروزه در بسیاری از شهرهای ایران هنوز صنعت سفالگری با علاقه خاصی دنبال می شود. و به یکی از صنایع دستی مردم این مناطق تبدیل شده است.

لالجین همدان، میبد یزد، سیاهکل گیلان، شهرضا در اصفهان، جویبار مازندران و کلپورگان در سیستان و بلوچستان از مناطقی هستند که هنرمندان سفالگر در آنجا مشغول به فعالیت می باشند.

البته اهل فن می دانند که سفال تولید شده در هر یک از این مناطق با دیگری در طرح و رنگ و نوع مواد تفاوت دارد. این اختلاف ناشی از امکانات جغراقیایی هنرمندان سفالگر می باشد.

مراحل ساخت سفال

چهار مرحله برای ساختن انواع ظروف سفالی وجود دارد:

1- آماده کردن گل: که شامل ورز دادن گل قبل از شروع کردن به کار است

2-  شکل دادن به آن: بعد از ورز دادن، گل برای کار آماده شده و با استفاده از چرخ یا به طریق دستی به آن فرم می‌دهند.

3-  تزئین: بعد از اینکه شیء مورد نظر ساخته شد با استفاده از روش‌های تزئین مختلف، به زیبایی و جلوه‌ی آن اضافه خواهد شد.

4- حرارت دادن: در مرحله‌ی نهایی، شیء ساخته شده را در کوره حرارت می‌دهند.

انواع سفال

سفال بی لعاب

به سفالی گفته می شود که فاقد پوشش لعاب باشد. ساخت سفال‌های بی لعاب مقدم بر سفالینه های لعاب دار است.  سفال‌های بی لعاب معمولاً با گل خمیری به رنگ های نخودی- قرمز- خاکستری- و بیشتر در اشکال کوزه- خمره- آبخوری- کاسه و پیاله- بشقاب و قمقمه ساخته می شوند.

سفال خاکستری یا سفال خاکستری سیاه

نوعی سفال به رنگ سیاه- خاکستری و بندرت متمایل به زرد یا قرمز براق و درخشان و فلز گونه بسیار محکم و چرخ ساز و در اشکالی بدیع و نو ظهور. که همزمان با آغاز عصر آهن و مصادف با ورود اسقرار جوامع آریایی به خلاف ایران در لایه های باستانی نیمه دوم هزاره دوم تا اوایل هزاره اول محوطه های سیلک کاشان، خوروین، قیطریه، حوزه گیلان، حوزه مازندران و خراسان و … ظاهر می گردد.

 پس از رواجی گسترده در پهنه فلات ایران در حدود سده سوم قبل از میلاد و مقارن تشکیل دولت پارت از رونق می افتد. این سفالینه بیشتر شامل سفالینه های لوله درازی است که از منقار پرندگان نظیر حواصیل و غیره اقتباس شده است. هنرمند سفالگر با ترسیم حرکت منقار بدون اینکه وارد جزئیات شود بیننده را مسحور ناتورالیسم خود می کند.

برخی ااآن ها به رنگ خاکستری و سیاه یک دست هستند. بعضی با خطوط داغداری و زیگزاک و زمانی با خطوط کنده به شکل برگ های زیتون تزئین شده اند.

سفال داغ دار

سفال داغ دار به سفال هایی گفته می شود که سفال گر قبل از آنکه سفال را به کوره ببرد نقوش را با استفاده از مهره های سنگی یا استخوانی و حتی با ناخن بر روی سفال می کشد.

 پس از پخته شدن سفال اثر این عمل تزئینی که اصطلاحاً داغ نامیده می شود بر روی صفال باقی می ماند. شیوه های داغ کردن کوره از ادوار پیش ازتاریخ تا کنون درمیان سفالگران معمول است.

سفال قرمز

نوعی سفال قرمز رنگ چرخ ساز گاه منقوش و گاه با نقش کنده که نمونه هایی مشخص آن با شوش دوم از هزاره سوم پیش از میلاد آغاز می شود.

سفال قرمز رنگ منقوش

نوعی سفال قرمز رنگ آجری و شتری رنگ و دست ساز و کم مقاومت که غالباً به شکل کاسه و بشقاب در اولین لایه های باستانی محوطه های تپه چشمه علی ری- سیلک تپه شهریار و… و نقاط دیگر متعلق به حدود هزاره پنجم قبل از میلاد دیده می شوند.

در این گونه سفال سطح داخلی و بیرونی با طرح های هندسی که در فواصل انها حیواناتی در حال جست وخیز و جنبش می باشند نقاشی شده  وهنرمندان این نقوش را با خطوط ساده و بصورت استایلیزه نشان داده اند.

بعضی از باستان شناسان سفال قرمز رنگ منقوش را یک پدیده فرهنگی می دانند.  از آن به عنوان تمدن سفال قرمز رنگ منقوش نام می برند.

عده ای این گونه سفال را پدیده فنی می دانند که ناشی از جنس خمیر  سفال و میزان درجه حرارت کوره است.

روش‌های تزئین ظروف و اشیای سفالی

1-برجسته‌کاری به کمک قلم‌مو با استفاده از مخلوط  گل ساییده و کتیرا.

2-روش کنده‌کاری که در آن با چاقو قسمت‌هایی را گود می‌کنند.

3-  باسمه‌کاری به وسیله‌ی مهر.

4-پوشش سفال به وسیله‌ی دو قشر لعاب با رنگ‌های مختلف که روی پوشش خارجی با وسیله‌ی نوک‌تیز، نقش را حک می‌کنند.

5- به کارگیری لعاب روی بدنه: پاشیدن ـ نقاشی کردن ـ غوطه‌ور ساختن ظرف در لعاب و یا روش موم‌گیری که کل ظرف را موم می‌گیرند و جای نقشها را خالی کرده و سپس با رنگهای لعابی پر می‌کنند و حرارت می‌دهند. نقاطی که با موم پوشیده شده بود سفید می‌شود.

سفال

سفال؛ دمیدن روح در گِل است. در این مطلب ما شما را با سفال، سفال‌گری و انواع مختلف این هنر قدیمی و سنتی اشاره می‌کنیم.

سفال یکی از دست ساخته های قدیمی و سنتی بشر است. سفال،این دست ساخته قدیمی، یک هنر بسیار ناب و اصیل ایران زمین است. سفال یکی از ماندگارترین آثار هنری است.  مطالعه سفال های باستانی می توانداطلاعات کلی و جامعی از وضعیت اقتصادی و توسعه فرهنگی را به دست آورد.

هربرت رید، نویسنده انگلیسی، سفالگری را ساده‌ترین و در عین حال دشوارترین هنرها می‌داند. ساده‌ترین از آن جهت که ابتدایی‌ترین هنرهاست و دشوارترین به این دلیل که انتزاعی‌ترین هنرهاست.  سفالگری را از لحاظ تاریخی در شمار قدیمی‌ترین هنرها قرار می‌دهد.

کشف سفال

برای اولین بار انسان‌های نخستین به ساخت ظروف گلی اقدام کرده بودند و پس از مدتی که به دلیل تبخیر رطوبت موجود در گل، ظروف ساخته دست آن ها خشک شده بود.  آن ها به این موضوع پی برده بودند که با شکل دادن به گل و خشک کردن آن می‌توان ظروف مورد نیاز را تهیه نمود.

در طول زمان متوجه این نکته شده بودند که می توان ظروف گلی ساخته شده را توسط حرارت خشک نمو.  به این ترتیب به ساخت ظروف محکم تر و با دوام بیشتری می پرداختند.

اختراع چرخ سفال‌گری

در دوران های بعدی، یعنی حدود چهار هزار سال قبل از میلاد، سفالگران این ظروف سفالی را زیباتر و شفاف تر ساختند.  از کنده کاری هایی با شکل های مختلف ظروف برای تزیین ظروف سفالی استفاده کردند.

 این خود می تواند حاکی از اختراع چرخ سفالگری در این دوران باشد. البته این چرخ های اولیه در واقع تخته های چوبی باریکی بودند که توسط حرکت دست چرخانده می شدند تا به سفال حالت دلخواه و شکل زیباتری بدهند.

 اختراع چرخ سفالگری در واقع نقطه عطف سفالگری محسوب می شود؛ زیرا چرخ های سفالگری موجب رونق صنعت سفالگری شدند و تحول بزرگی را در ساخت سفال و ترویج سفالگری ایجاد کردند.

تاریخچه سفال‌گری در ایران

امروزه در بسیاری از شهرهای ایران هنوز صنعت سفالگری با علاقه خاصی دنبال می شود. و به یکی از صنایع دستی مردم این مناطق تبدیل شده است.

لالجین همدان، میبد یزد، سیاهکل گیلان، شهرضا در اصفهان، جویبار مازندران و کلپورگان در سیستان و بلوچستان از مناطقی هستند که هنرمندان سفالگر در آنجا مشغول به فعالیت می باشند.

البته اهل فن می دانند که سفال تولید شده در هر یک از این مناطق با دیگری در طرح و رنگ و نوع مواد تفاوت دارد. این اختلاف ناشی از امکانات جغراقیایی هنرمندان سفالگر می باشد.

مراحل ساخت سفال

چهار مرحله برای ساختن انواع ظروف سفالی وجود دارد:

1- آماده کردن گل: که شامل ورز دادن گل قبل از شروع کردن به کار است

2-  شکل دادن به آن: بعد از ورز دادن، گل برای کار آماده شده و با استفاده از چرخ یا به طریق دستی به آن فرم می‌دهند.

3-  تزئین: بعد از اینکه شیء مورد نظر ساخته شد با استفاده از روش‌های تزئین مختلف، به زیبایی و جلوه‌ی آن اضافه خواهد شد.

4- حرارت دادن: در مرحله‌ی نهایی، شیء ساخته شده را در کوره حرارت می‌دهند.

انواع سفال

سفال بی لعاب

به سفالی گفته می شود که فاقد پوشش لعاب باشد. ساخت سفال‌های بی لعاب مقدم بر سفالینه های لعاب دار است.  سفال‌های بی لعاب معمولاً با گل خمیری به رنگ های نخودی- قرمز- خاکستری- و بیشتر در اشکال کوزه- خمره- آبخوری- کاسه و پیاله- بشقاب و قمقمه ساخته می شوند.

سفال خاکستری یا سفال خاکستری سیاه

نوعی سفال به رنگ سیاه- خاکستری و بندرت متمایل به زرد یا قرمز براق و درخشان و فلز گونه بسیار محکم و چرخ ساز و در اشکالی بدیع و نو ظهور. که همزمان با آغاز عصر آهن و مصادف با ورود اسقرار جوامع آریایی به خلاف ایران در لایه های باستانی نیمه دوم هزاره دوم تا اوایل هزاره اول محوطه های سیلک کاشان، خوروین، قیطریه، حوزه گیلان، حوزه مازندران و خراسان و … ظاهر می گردد.

 پس از رواجی گسترده در پهنه فلات ایران در حدود سده سوم قبل از میلاد و مقارن تشکیل دولت پارت از رونق می افتد. این سفالینه بیشتر شامل سفالینه های لوله درازی است که از منقار پرندگان نظیر حواصیل و غیره اقتباس شده است. هنرمند سفالگر با ترسیم حرکت منقار بدون اینکه وارد جزئیات شود بیننده را مسحور ناتورالیسم خود می کند.

برخی ااآن ها به رنگ خاکستری و سیاه یک دست هستند. بعضی با خطوط داغداری و زیگزاک و زمانی با خطوط کنده به شکل برگ های زیتون تزئین شده اند.

سفال داغ دار

سفال داغ دار به سفال هایی گفته می شود که سفال گر قبل از آنکه سفال را به کوره ببرد نقوش را با استفاده از مهره های سنگی یا استخوانی و حتی با ناخن بر روی سفال می کشد.

 پس از پخته شدن سفال اثر این عمل تزئینی که اصطلاحاً داغ نامیده می شود بر روی صفال باقی می ماند. شیوه های داغ کردن کوره از ادوار پیش ازتاریخ تا کنون درمیان سفالگران معمول است.

سفال قرمز

نوعی سفال قرمز رنگ چرخ ساز گاه منقوش و گاه با نقش کنده که نمونه هایی مشخص آن با شوش دوم از هزاره سوم پیش از میلاد آغاز می شود.

سفال قرمز رنگ منقوش

نوعی سفال قرمز رنگ آجری و شتری رنگ و دست ساز و کم مقاومت که غالباً به شکل کاسه و بشقاب در اولین لایه های باستانی محوطه های تپه چشمه علی ری- سیلک تپه شهریار و… و نقاط دیگر متعلق به حدود هزاره پنجم قبل از میلاد دیده می شوند.

در این گونه سفال سطح داخلی و بیرونی با طرح های هندسی که در فواصل انها حیواناتی در حال جست وخیز و جنبش می باشند نقاشی شده  وهنرمندان این نقوش را با خطوط ساده و بصورت استایلیزه نشان داده اند.

بعضی از باستان شناسان سفال قرمز رنگ منقوش را یک پدیده فرهنگی می دانند.  از آن به عنوان تمدن سفال قرمز رنگ منقوش نام می برند.

عده ای این گونه سفال را پدیده فنی می دانند که ناشی از جنس خمیر  سفال و میزان درجه حرارت کوره است.

روش‌های تزئین ظروف و اشیای سفالی

1-برجسته‌کاری به کمک قلم‌مو با استفاده از مخلوط  گل ساییده و کتیرا.

2-روش کنده‌کاری که در آن با چاقو قسمت‌هایی را گود می‌کنند.

3-  باسمه‌کاری به وسیله‌ی مهر.

4-پوشش سفال به وسیله‌ی دو قشر لعاب با رنگ‌های مختلف که روی پوشش خارجی با وسیله‌ی نوک‌تیز، نقش را حک می‌کنند.

5- به کارگیری لعاب روی بدنه: پاشیدن ـ نقاشی کردن ـ غوطه‌ور ساختن ظرف در لعاب و یا روش موم‌گیری که کل ظرف را موم می‌گیرند و جای نقشها را خالی کرده و سپس با رنگهای لعابی پر می‌کنند و حرارت می‌دهند. نقاطی که با موم پوشیده شده بود سفید می‌شود.

محصولات